سيتياسكن شكم
پوزيشن بيمار
اغلب سيتياسكنهاي شكم در وضعيت سوپاين انجام ميگيرد و دستهاي بيمار بالاي سرش قرار ميگيرد. وضعيت دكوبيتوس راست باعث پرشدن مطلوب انتروم معده و خم دئودنوم ميشود، ولي موقعي استفاده ميشود كه ضايعات شناختهشده اين ناحيه مورد ارزيابي قرار ميگيرد. پوزيشن احشاء شكمي هنگامي كه بيمار در وضعيت سوپاين قرار دارد، با موقعي كه پرون است، تفاوتهايي دارد.
آمادگي بيمار
مراجعين براي انجام سيتياسكن شكم بايستي به مدت 6 ساعت ناشتا باشند (تنها مصرف آب مجاز است).
قبل از شروع بررسي شكم، دادن ماده حاجب خوراكي پيش نياز ضروري براي تشخيص دقيق است، زيرا لوپهاي رودهاي بدون ماده حاجب ميتوانند تقليد يك توده يا بزرگي غدد لنفاوي نمايند. آمادگي قبلي روده بزرگ با ماده حاجب نيز بويژه براي موفقيت بررسيهاي لگن اهميت دارد.
ماده حاجب خوراكي در بررسي سيتياسكن شكم
شكل و پوزيشن اكثر بخشهاي دستگاه گوارش را ميتوان در اسكنهاي ساده نمايش داد. بااينحال دانسيته نسج نرم محتويات روده ممكن است تفسير اسكنهاي ساده را مشكل نمايد. به همين علت بطور معمول از مادة حاجب در بررسي شكم استفاده ميشود.
عدد سيتي روده، كولون و معده نزديك به اعداد سيتي كبد، پانكراس، عضله و ساختمانهاي غيراپاك عروقي است. بسياري از مراكز بطور روتين از مواد حاجب خوراكي استفاده ميكنند. در عمل، آنچه كه در بخشهاي ما بكار ميرود، مادة حاجب محلول در آب (اروگرافين) است.
براي بررسي ناحيه اپيگاستر بويژه براي ارزيابي پوزيشن پانكراس بطور طبيعي اپاسيفيه نمودن دستگاه GI فوقاني تا ناحية ايلئوم پروگزيمال كافي است. با اين حال براي تشخيص دقيق فضاي رتروپريتوئن و ارگانهاي لگني بايستي هم روده بزرگ و هم روده كوچك اپاسيفيه گردند. غلظت ماده حاجب در لومن روده بايستي در يك محدوده خاص باشد تا از ايجاد آرتيفكت اجتناب شود. براي ارزيابي روده دانسيتة ماده حاجب در حد HU 200-150 توصيه ميگردد؛ ولي چون دستگاههاي سيتياسكن مختلف حساسيت متغيري در كشف يد دارند، اين امكان وجود ندارد كه قاعده كلي براي درجة رقت ماده حاجب عنوان گردد. در عمل محلولهاي اروگرافين يا گاستروگرافين 4-2% مؤثر بودهاند و رقت آن را ميتوان براساس تجربه شخصي تنظيم نمود. بايستي از دانسيته بيش از HU 200 اجتناب شود زيرا آرتيفكت رخ ميدهد.
اهميت دارد كه بيمار ماده حاجب را بصورت قسمتهاي كوچك تا درست قبل ازشروع بررسي ميل كند. براي تخليه بهتر معده بيمار ميتواند در وضعيت لترال راست قرار گيرد. چون پاساژ رودهاي ماده حاجب بسيار متغير است، زمان لازم براي اپاسيفيه شدن دلخواه (وهمچنين در مورد ركتوم) را نميتوان بطور مطمئن پيش بيني نمود. ممنوعيتهاي معمول براي اپاسيفيه نمودن دستگاه گوارش با باريم در اينجا نيز بكار ميرود. در بعضي شرايط خاص بعضي قسمتهاي گوارش(نظير معده، ركتوم و سيگموئيد) بايستي با آب پرشوند تا يك تصوير كنتراست منفي بدست آيد. در اين حالت بعد از يك تزريق بولوس وريدي ماده حاجب تصويري هيپردنس با جزئيات بالا از جدار دستگاه گوارش ديده ميشود.
روش تجويز ماده حاجب خوراكي براي روده باريك
تقريبأ cc 750 -500 از اروگرافين يا گاستروگرافين رقيق (5-3%) خوراكي و در قسمتهاي مساوي در طي 45 دقيقه قبل از انجام بررسي توسط بيمار خورده ميشود. براي ارزيابي تشخيصي ناحية نزديك سر پانكراس به بيمار بايستي مقدار cc100 محلول ماده حاجب درحالتيكه در وضعيت لترال راست در روي تخت سيتياسكن قرار دارد، داده شود.
روش تجويز ماده حاجب خوراكي براي روده باريك و كولون (كنتراست روده اي كامل)
به بيمار cc 1500 خوراكي از اروگرافين يا گاستروگرافين رقيق (5-3%) داده ميشود. خوردن آن 60 دقيقه قبل از بررسي شروع شده و بيمار بايستي به آهستگي محلول را در قسمتهاي مساوي تا زمان شروع بررسي بخورد. در بيماران داراي كولوستومي، روده باريك بايستي بطور نسبي با مقدار ماكزيمم cc 1000 از گاستروگرافين رقيق اپاسيفيه شود.
قبل از آغاز تصويربرداري بيماربايستي از نظر نحوة حبس كردن نفس در طي اسكن، توجيه شود. اگرچه ميتوان سيتياسكن را هم در انتهاي دم و هم در انتهاي بازدم تهيه نمود؛ اما بهتر است بيمار در انتهاي بازدم نفس خود را معلق نمايد، زيرا بيماران نقطة انتهايي بازدم خود را بهتر ميتوانند مشخص كنند و در نتيجه، در طي مقاطع متعدد، نحوة حبس نفس يكسان ميشود. به اين ترتيب، اثر تنفس بر جابجايي احشاء كاهش مييابد.
ناحيه اي كه بايد اسكن شود
روتين ابدومن:از قله ديافراگم تا بالهاي ايلياك
كبد، كيسه صفرا ، و طحال: از dome كبد تا كناره تحتاني لوب راست كبد
پانكراس :از زائده گزيفوئيد تا كليهها
اعداد پيشنهادي براي تنظيم ويندو :
ويندوي نسج نرم
50- 100 : W.Level
100- 400 : W.Width
سيتياسكن آدرنال
بهترين روش بررسي غدد آدرنال سيتياسكن است.در خيلي از موارد سيتياسكن تنها بررسي راديولوژي مورد نياز ميباشد. غدد آدرنال با مقاطع 5–3 ميليمتر مجاور هم از سرتاسر غده بخوبي ديده ميشود. چون چربي پري رنال ايجاد دانسيته پايين در اطراف غده ميكند، بنابراين غدد آدرنال بخوبي مشاهده ميگردد و ماده حاجب تزريقي مورد نياز نيست.
آدرنال راست معمولأ در سطح T12 تا L1 و آدرنال چپ در سطح T11 تا T12 قرار دارد.
ناحيه اي كه بايد اسكن شود :از 20 ميليمتر بالاي قطب فوقاني كليه چپ( شامل آدرنال) تا 20 ميليمتر پايين قطب تحتاني كليه راست
سيتياسكن در دستگاه ادراري
عموماً سيتياسكن در وضعيت سوپاين انجام ميشود. اسكن در وضعيت دكوبيتوس لترال ممكن است در افتراق لختة خون يا دبري متحرك از ضايعة جداري مثانه كه فيكس است، كمك كند.
هر زمان امكان داشته باشد، مادة حاجب خوراكي استفاده ميگردد. يك دوز به مقدار 1200-900 از گاستروگرافين 2% مخلوط با آب در طي يك ساعت قبل از بررسي، به بيمار داده ميشود. در موارد تروما يا هنگامي كه ايلئوس روده وجود دارد كه زمان ناكافي براي كسب اپاسيفيكاسيون رودة ديستال وجود دارد، انماي رقيق با استفاه از cc 400 محلول گاستروگرافين 3% انجام ميشود.
در طي انجام اسكن اگر امكان داشته باشد، بيمار نفساش را حبس مينمايد.
مقاطع اگزيال عموماً با ضخامت مقطع 12-8 ميليمتر انجام ميشود. در بررسي كليهها مقاطع مجاور هم تهيه ميشوندو بين مقاطع نبايد فاصله وجود داشته باشد. در ارزيابي تودههاي شناختهشده، مثلا در تعيين وسعت درگيري تومورها و يا وقتي كه سعي ميشود ساختمانهاي كوچكي نظير سنگ، بررسي شود، مقاطع نازك 5-4 ميليمتري بايستي بكار روند.
براي خيلي از موارد، تزريق وريدي مادة حاجب نياز نيست و اطلاعات لازم از تصاوير بدون تزريق بدست ميآيد. دوز مادة حاجب و سرعت تزريق آن بستگي به انديكاسيون اختصاصي دارد. دوز كلي مادة حاجب براي تصويربرداري از دستگاه ادراري بايستي كمتر از 45 گرم يد باشد.
